pilotppg.pl

Naszą pasją są przestworza...

facebook_page_plugin
×

Uwaga

Please enter your Disqus subdomain in order to use the 'Disqus Comments (for Joomla)' plugin. If you don't have a Disqus account, register for one here

Trochę historii...

Doświadczenia z banią w Krakowie

W styczniu 2010 roku minie 226 lat od chwili wielkiego wydarzenia, które miało miejsce w Krakowie. Grupa uczonych, członków ówczesnego Kolegium Fizycznego ( Szkoły Głównej Koronnej) Uniwersytetu Jagiellońskiego przeprowadziła eksperyment z Balonem który uznany został w tym okresie jako najpoważniejszy w Polsce. Uczelnia krakowska utrzymywała w tym czasie bardzo silne kontakty z Akademią Paryską. Zainteresowani Balonami uczeni z Krakowa mieli możność śledzić eksperymenty Balonowe we Francji i korzystać z ich doświadczeń. Pracę nad własnym polskim Balonem podjęto pod koniec 1783 r., a pierwsze doświadczenie z nim przeprowadzono 17 stycznia 1784 na dziedzińcu Kolegium Fizycznego w kręgu profesorów krakowskich. Pierwsza próba nie powiodła się. Z ówczesnego zapisu wynika, że do podpalenia użyto wilgotnej słomy „która dużo dymu narobiła”.Doświadczenia z banią w Krakowie
Pierwszy publiczny pokaz wzlotu Balonu odbył się w kwietniu tego samego roku. Był dla mieszkańców nie lada sensacją. W czasopiśmie „Magazyn Warszawski” zanotowano, że obwód Bani konstrukcji prof. Jaśkiewicza i Śniadeckiego wynosił 83 stopy i 7 cali. Był wykonany z grubego papieru, u dołu znajdował się otwór na półtora łokcia szerokości, obity blachą i wyklejony płótnem, który napełniono ogrzanym powietrzem. Pod obiciem otworu przymocowano haki służące do zawieszenia paleniska. Cały Balon ważył 150 funtów, czyli około 60 kilogramów. Na kilka dni przed wydarzeniem wyszło publiczne obwieszczenie oznajmiające i ostrzegające ludność Krakowa, że w pierwszy dzień spokojny i pogodny odbędą się „ doświadczenia z Banią”. Dzień ten przypadł na 1 kwietnia, kiedy to rankiem nastąpiły trzy strzelania z moździerzy, obwieszczające o mającym nastąpić za kilka godzin uniesieniu Bani w powietrze.Doświadczenia z banią w Krakowie
Eksperymentowi przyglądała się dość pokaźna liczba Spektatorów zgromadzonych na dziedzińcu i polu przyległym. Komendant miasta przychylił się do żądań wysuniętych przez uczonych i wystawił wartowników w celach ochronnych, aby ludność nie cisnęła się mocno i nie przeszkadzała w przedsięwzięciu. [...] "o godzinie 10 rano po danym drugim odgłosie Banię po krążkach do góry wyciągniętą poczęto napełniać. Naprzód kilka wiązek dobrze wysuszonej słomy w ręku zapalone trzymane były w otworze machiny, aby wierzch jej opadły podniósł się, ... po tym w piecu żelaznym probierskim, ze wszystkich stron lufy mającym ułożony stos drzewa bukowego przez kilka niedziel suszonego był na boku zapalony. Pierwszy dym odszedł i płomień na kilka stóp wysoki rozniecił się, cała kolumna płomienia do wnętrza machiny została wpuszczona." W 6 minut po zapaleniu ognia Bania wzniosła się do góry i przy wtórze gromkich okrzyków widzów poszybowała w przestworza. W czasie przelotu dokonywano ciągłych pomiarów kątowych. Balon wzniósł się nad miastem, widziany był nawet w Wieliczce. Przebywał w powietrzu prawie przez pół godziny, co było zwycięstwem krakowskich naukowców.
Do czołówki fizyków-mechaników Szkoły Głównej Koronnej należeli wówczas - Feliks Oraczewski (1739 – 1799), Jan Jaśkiewicz (1749 – 1809), Franciszek Scheidt (1759 – 1807), Jan Śniadecki (1756 – 1830), Feliks Radwański ( 1756 – 1826). Eksperymenty Balonowe miały więc charakter wybitnie naukowy, stwarzały bowiem doskonały klimat do dalszego rozwoju hydrostatyki i hydrodynamiki. Wkrótce po wydarzeniu profesor Jan Jaśkiewicz wygłosił publiczny odczyt na temat tych doświadczeń i ogłosił drukiem. Zaakcentował również, że eksperymenty balonowe mogą być przydatne do rozwoju aerostatyki i meteorologii.

Ponowną i ostatnią próbę wzlotu Balonu podjęli uczeni krakowscy 9 lipca 1784 r. Niestety nie powiodła się, Balon pękł i spłonął. Finansująca doświadczenia Komisja Edukacji Narodowej odmówiła dalszych funduszy na eksperymenty.

(m.k-ś)

Literatura:
„Magazyn Warszawski” z r. 1784 str. 392-411.
M.Chamcówna, Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1765 – 1850, Kraków 1965.
M. Romeyko, Zarys dziejów lotnictwa polskiego, Warszawa 1933.
„Skrzydlata Polska” nr 6, z 1984. (J. R. Konieczny).
M. Skorzepianka, Feliks Oraczewski,- rektor krakowskiej Szkoły Głównej, Kraków 1955.


Nasi sponsorzy